Thoughts and opinions on Greece's economy, society, politics, foreign trade

Από τι πάσχει η ελληνική οικονομία;

Προσωπικά, το ερώτημα αυτό με έχει προβληματίσει από την εποχή των φοιτητικών μου χρόνων και άρχισα να ψάχνω την απάντηση από τότε.

Με τα χρόνια, νομίζω ότι έχω καταλήξει σε μια απάντηση, την οποία θέλω να μοιρασθώ με τους αναγνώστες αυτού του μπλόγκ και να προκαλέσω ίσως και μια συζήτηση, εποικοδομητική, πιστεύω.

Κατέληξα, λοιπόν, στο συμπέρασμα ότι η κοινωνία μας, όπως εκφράζεται από το πολιτικό μας σύστημα, για πολλούς λόγους, που δεν μπορούν να αναφερθούν και πολύ περισσότερο να αναλυθούν εδώ, δεν έχει ακόμη και σήμερα κατορθώσει να κατασταλάξει και να συμφωνήσει σε μια γραμμή, μια φιλοσοφία, ένα κοινωνικοοικονοικό μοντέλο που κρίνει σωστό και μπορεί να ακολουθήσει με συνέπεια.

Κατά την γνώμη μου, ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στην οργάνωση της οικονομίας, ειδικότερα σε ό,τι αφορά στην παραγωγή. Μην έχοντας αποφασίσει ποιο δρόμο θα ακολουθήσουμε προσπαθούμε να επιβιώσουμε «κατασπαραζόμενοι» για ένα κομμάτι μιας μικρής πίτας, δηλαδή του λίγου πλούτου που παράγουμε, με κερδισμένους σε αυτό τον «πόλεμο» τους ισχυρούς, τους πελάτες της πολιτικής νομενκλατούρας, τους διαπλεκόμενους, τους απατεώνες, τους καπάτσους τέλος πάντων, αντί να φροντίσουμε να μεγαλώσουμε την πίτα, ώστε να υπάρχει ευχέρεια για την ανετότερη ικανοποίηση των αναγκών όλων μας.

Η κοινωνία μας, με τις ηγεσίες της, με προεξάρχουσα φυσικά την πολιτική, δεν μπόρεσε να καταλάβει ποτέ και σήμερα φαίνεται να μην το καταλαβαίνει ακόμα, τι σημαίνει να αναπτύξουμε την παραγωγή. Είναι γνωστή η ρήση που κυκλοφορεί εντονότερα τελευταία ότι «δεν παράγουμε τίποτε ή σχεδόν τίποτε».

Το παραγωγικό μας δυναμικό, πράγματι, υπήρξε πάντα περιορισμένο και δυστυχώς με την σημερινή κρίση που δεν λέει να τελειώσει ή καλύτερα που δεν λέμε εμείς να την τελειώσουμε, βαίνει διαρκώς περιοριζόμενο, αντί να διευρύνεται.

Μόλις σήμερα που συντάσσω αυτή η ανάρτηση άκουσα για την αποχώρηση της ΙΒΜ από την Ελλάδα με προορισμό την Ρουμανία. Και ενώ σκόπευε να μετατρέψει το υποκατάστημά της στην χώρα μας σε έδρα της για όλη την Νοτιοανατολική Ευρώπη με 500 περίπου εργαζόμενους, τώρα από την απόφαση αυτή της αμερικανικής εταιρείας θα επωφεληθεί η Ρουμανία. Ποιος μπορεί να μας εξηγήσει το γιατί;

Η κοινωνία μας δεν κατάφερε ποτέ μέχρι τώρα να ξεπεράσει το μοντέλο μιας οικονομίας που αρκείται στην διανομή ενός περιορισμένου πλούτου, μιας μικρής πίτας συγκριτικά προς το μέγεθος του πληθυσμού, μια διανομή που οι πελατειακές σχέσεις δεν επέτρεπαν πάντα να γίνεται με τον πιο δίκαιο, θεμιτό και διαφανή τρόπο.

Για μια στιγμή μάλιστα νομίσαμε ότι, με την ένταξή μας στην ΕΕ, η πίτα αυτή μεγάλωσε ξαφνικά και αρχίσαμε να κάνουμε απλόχερα παροχές, πάλι βέβαια κυρίως στους από κάθε άποψη ισχυρούς. Ξεχάσαμε όμως ότι τα χρήματα της ΕΕ ήταν από προγράμματα για συγκεκριμένους σκοπούς, κυρίως για την αναπροσαρμογή και ενίσχυση γενικότερα της παραγωγικής μηχανής της χώρας, με στόχο την γεφύρωση της διαφοράς οικονομικής ανάπτυξης με τις άλλες χώρες-εταίρους μας στην ΕΕ.

Με την ανάπτυξη του παραγωγικού δυναμικού για την δημιουργία δικού μας πλούτου ελάχιστα ασχοληθήκαμε και ας απέβλεπε η βοήθεια της ΕΕ στον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και της παραγωγής. Οι βολεμένες ομάδες πληθυσμού, με τις μονοπωλιακές ρυθμίσεις που είχαν καταφέρει να εξασφαλίσουν από παλιότερα, αντιδρούσαν και το κάνουν ακόμα και τώρα, σε οποιαδήποτε αλλαγή, σε ότιδήποτε νόμιζαν ότι έθιγε τα λεγόμενα «κεκτημένα» συμφέροντά τους.

Κανείς δεν σκέφθηκε ή δεν ήθελε να σκεφθεί ότι διευρύνοντας την παραγωγική μηχανή θα δημιουργούνταν θέσεις εργασίας, δηλαδή απασχόληση και συνεπώς εισόδημα, ενώ ταυτόχρονα θα μειώνονταν η πίεση στους πολιτικούς και άλλους ισχυρούς «για μια θεσούλα στο δημόσιο».

Μόλις τώρα δυστυχώς, στην εποχή των μνημονίων που σκοπό έχουν, όπως ισχυρίζονται τουλάχιστον οι δανειστές μας, να αποκαταστήσουν την χαμένη ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας, άρχισαν να ακούγονται κάποιοι ψίθυροι για ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας. Οι μεταρρυθμίσεις και όλα τα άλλα μέτρα θα βοηθήσουν στην ανάκαμψη της οικονομίας και στην αύξηση της απασχόλησης, μέσα από την προσέλκυση επενδύσεων, την άνοδο των εξαγωγών κλπ., δραστηριότητες που συνεπάγονται ή συνδέονται άμεσα με την ανάπτυξη της παραγωγής.

Η ανάπτυξη της παραγωγής, κατά την γνώμη μου, πρέπει να συμπεριλάβει όλους τους τομείς όπου έχουμε συγκριτικά πλεονεκτήματα, δηλαδή τουρισμό, ναυτιλία, λιμάνια, γεωργία, υπηρεσίες, φαρμακοβιομηχανία, πληροφορική κ.ά., χωρίς να παραμεληθούν βιοτεχνία και βιομηχανία, διευκολύνοντας ταυτόχρονα την αναζήτηση συνεχώς και νέων τομέων, μέσα από την προώθηση της έρευνας, βασικής και εφαρμοσμένης.

Ο λόγος είναι, ότι μια εθνική οικονομία δεν μπορεί να είναι μονομερής, να στηρίζεται δηλαδή σε μονοκουλτούρες. Πρέπει να περιλαμβάνει ένα κατά το δυνατόν ευρύτερο φάσμα παραγωγικών δραστηριοτήτων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί ποτέ να γίνει αυτάρκης σε ότιδήποτε. Και δεν χρειάζεται να γίνει. Το πιο εντονότερο εμπόριο διεξάγεται μεταξύ των πιο αναπτυγμένων οικονομικά χωρών. Η Ελλάδα, σαν μια μικρή χώρα, για να ευημερήσει είναι «καταδικασμένη» να είναι ανοιχτή στον κόσμο με την έννοια των εμπορικών και γενικότερα οικονομικών σχέσεων.

Πρέπει να μπορούμε να εισάγουμε όλα τα αγαθά και υπηρεσίες που χρειαζόμαστε ή επιθυμούμε, με την προϋπόθεση ότι θα πληρώνουμε με την εξαγωγή δικών μας προϊόντων και υπηρεσιών, με δική μας δηλαδή προστιθέμενη αξία, με δικό μας εισόδημα και όχι με δανεικά που κάποια στιγμή στο μέλλον θα πρέπει να επιστρέψουμε.

Η δόμηση μιας αποτελεσματικής εθνικής οικονομίας, η οποία δεν μπορεί παρά να στηριχθεί σε μια υγιή και ανταγωνιστική παραγωγική μηχανή είναι, σήμερα, αναγκαία περισσότερο από ποτέ, τόσο για την θεραπεία των κακών που συσσώρευσε η κρίση όσο και για την προκοπή και την επιβίωσή μας σαν έθνους.

Γιάννης Παπαδημητρίου
28-10-2015

Comments on: "" (4)

  1. Γιάννη καλημέρα,
    Κατά βάση συμφωνώ με την ανάλυσή σου και έχω να προσθέσω τις εξής παρατηρήσεις:
    Το πρόβλημα της οικονομίας της Ελλάδας είναι διαχρονικό και νομίζω ότι οι ρίζες βρίσκονται σε ιστορικούς λόγους και αίτια που ξεκινούν από τον τρόπο που δημιουργήθηκε η αστική τάξη, η μάλλον πως καταστράφηκε με την μικρασιατική καταστροφή και πώς ανασυστάθηκε αμέσως μετά.
    Η αντίσταση στην κρατική εξουσία και η άρνηση της καταβολής φόρων είναι κατάλοιπο της Τουρκοκρατίας, ας μην ξεχνάμε τους Κλέφτες και Αρματολούς, τους Κοτζαμπάσηδες. Τι αντιπροσώπευε η κάθε κοινωνική μερίδα τότε; Ποιοι ήταν οι πρόγονοι των σημερινών εφοπλιστών;
    Που βρισκόταν η πραγματική αστική τάξη των Ελλήνων τον 19ο αιώνα; Βρισκόταν στην Μικρά Ασία, στην Σμύρνη και στην Κωνσταντινούπολη. Η Αθήνα ήταν Αρβανιτοχώρι όταν η Θεσσαλονίκη ήταν το εμπορικό κέντρο των Βαλκανίων.
    Μετά την Μικρασιατική καταστροφή άλλαξε η πληθυσμιακή κατανομή και δομή των εργατικών και αστικών τάξεων. Πριν ακόμα μπορέσει να κατασταλάξει η νέα δομή κοινωνικά οικονομικά και πολιτικά ήρθε και ο Β! Παγκόσμιος πόλεμος με την επέλαση του Φασισμού που δημιούργησε την υποδομή για λαϊκή αντίσταση που ανδρώθηκε κυρίως με τα αριστερά κινήματα. Ήρωες αριστεροί, δοσίλογοι πολλοί από τους έμπορους, είτε ήταν η όχι, μεγάλη ρετσινιά σε αντίθεση με τα μπλόκα της Κοκκινιάς και τους φόνους της Καισαριανής.
    Αλλά και αμέσως μετά η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα που έζησε τον αδελφοκτόνο εμφύλιο που καθυστέρησε έναντι της υπόλοιπης δυτικής Ευρώπης να συγχρονιστεί στην οικονομική ανάπτυξη.
    Δεν έφταναν όλα αυτά μας ήρθε και η δικτατορία, κατάλοιπο και αυτό του εμφυλίου αλλά και του ψυχρού πολέμου δύσης ανατολής.
    Μόλις πρόσφατα ξεκίνησε η φυσιολογική σύσταση μίας αστικής τάξης με όλα τα παιδικά συμπτώματα της νέας Αστικής δημοκρατίας. Συμφιλίωση ναι αλλά ταυτόχρονα, πελατειακό κράτος, κρατικοδίαιτη επιχειρηματικότητα, κακώς εννοούμενος συντεχνιακός συνδικαλισμός.
    Η πολιτική δεν κατάφερε να σταθεί στο ύψος της, ακόμα και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπόρεσε να βοηθήσει δεδομένου ότι και αυτή βρίσκεται σε ενδιάμεση φάση εξελικτικής πορείας χωρίς να έχει λύση τα θεσμικά προβλήματα πολιτικής ενοποίησης.
    Πώς λοιπόν να βαδίσει προς την ανάπτυξη και να γλυτώσει την καταστροφή της αστικής τάξης που επίκειται;
    Για εμένα το πρόβλημα της Ελλάδας είναι πολιτικό και όχι οικονομικό.

    Like

  2. Βασίλης Ψώνης said:

    Γιάννη μπράβο για την ανάλυσή σου. Συμφωνώ επίσης με την ανάλυσή του nickKouzos για την ιστορική οπτική που είναι επίσης σπουδαία.

    Κατά τη γνώμη μου το κύριο πρόβλημα είναι η έλλειψη ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μας στα τελευταία χρόνια που οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι έπεσε πολύ χρήμα στην αγορά που προήλθε από το εξωτερικό (κυρίως τα αναπτυξιακά προγράμματα της ΕΕ, τα διάφορα πακέτα Ντελό, και φυσικά τα δανεικά). Έτσι ανέβηκε υπερβολικά η κατανάλωση που τροφοδοτήθηκε κυρίως από εισαγωγές. Ανέβηκαν τα κόστη παραγωγής και χάσαμε ανταγωνιστικότητα.
    Την ίδια εποχή απελευθερώθηκαν οι διεθνείς συναλλαγές και πλημμύρισαν οι δυτικές αγορές με τα ασιατικά φτηνά προϊόντα στα οποία είχαμε παραδοσιακα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
    Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι το χαμηλό επίπεδο της επιχειρηματικής τάξης της χώρας που οφείλεται κατά τη γνώμη μου στο γεγονός ότι τα καλύτερα μυαλά και ταλέντα στις πρόσφατες δεκαετίες τα απορροφά το δημόσιο και τα αδρανοποιεί.
    Το ερώτημα είναι: αρκούν τα μνημόνια για να επέλθει κάποια ισορροπία;

    Like

  3. Νίκο, συμφωνώ μαζί σου ότι το πρόβλημα είναι κατά βάση πολιτικό. Συμφωνώ επίσης με την ανάλυσή σου σχετικά με την εξελιγκτική πορεία της κοινωνίας μας. Σκέπτομαι όμως ότι κάποια στιγμή πρέπει επί τέλους να αποφασίσει αυτή η κοινωνία τι θέλει. Εκτιμώ ότι η ανάληψη της εξουσίας από την αριστερά καθυστέρησε. Έπρεπε να είχε συμβεί προ πολλού. Οι διεργασίες στον Συριζα τους τελευταίους μήνες μας κόστισαν πολύ σαν κοινωνία, αλλά νομίζω ότι είχαν ως αποτέλεσμα ένα πολύ θετικό στοιχείο. Θεωρώ ότι αυτή την στιγμή η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών κομμάτων και κατ’ επέκταση του λαού έχει κάνει μια βασική επιλογή, εκείνη της ΕΕ και του Ευρώ. Θεωρώ ότι είναι βασικής σημασίας αυτή η εξέλιξη. Άργησε να έλθει, αλλά έστω και τώρα που ήρθε είναι κέρδος. Ξέρουμε, με μεγάλη πιθανότητα, τώρα, ότι από εδώ και στο εξής θα κινηθούμε “στην Δύση”, δηλαδή στα πλαίσια της ελεύθεσης αγοράς με κοινωνικές διορθώσεις, όπως συμβαίνει και στην υπόλοιπη ΕΕ. Ίσως, δηλαδή, αργήσαμε μεν, αλλά επί τέλους συμφωνήσαμε σε μια γραμμή, την οποία θέλουμε δεν θέλουμε θα ακολουθήσουμε, εκτός και αν ο Βαρουφάκης και ο Λαφαζάνης επανέλθουν δριμύτεροι και πλειοψηφικοί και εγκαθιδρύσουν κάποια σοβιετικού τύπου δημοκρατία… Στα πλαίσια, λοιπόν, της επιλεγείσης γραμμής, ελπίζω οι πολιτικοί μας να καταλάβουν την σημασία ανάπτυξης της παραγωγικής βάσης της οικονομίας, για να ξεφύγουμε επί τέλους αμετάκλητα από το μοντέλο της παρασιτικής οικονομίας και των πελατειακών σχέσεων. Πιστεύω, ότι σ’αυτό, παρά όλα τα κακά που τους φορτώνουμε, συμβάλλουν και οι δανειστές μας με την επιμονή τους να απελευθερώσουμε την οικονομία μας από τα δεσμά που κατάφεραν να της επιβάλλουν για να την καταδυναστεύουν οι ισχυρές κοινωνικές ομάδες…Ίσως, λοιπόν, να ξημερώσει ένα καλύτερο αύριο. Εγώ είμαι αισιόδοξος!

    Like

  4. Βασίλη, σ’ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.
    Συμφωνώ για την ανταγωνιστικότητα. Κατά την άποψή μου, υποχώρησε σημαντικά τα τελευταία χρόνια λόγω κυρίως των ατέλειωτων αυξήσεων στους μισθούς και τα ημερομίσθια, χωρίς οι αυξήσεις αυτές να συνδέονται, όπως θα έπρεπε, με την αύξηση της παραγωγικότητας της οικονομίας.
    Πιστεύω, ταυτόχρονα, ότι η εσωτερική υποτίμηση που επιδιώχθηκε με τα μνημόνια, ελάχιστη θετική ανταπόκριση είχε στις εξαγωγές μας, επειδή ακριβώς η επιτόπια παραγωγή διεθνώς εμπορεύσιμων προϊόντων και υπηρεσιών είναι περιορισμένη και με τα μνημόνια να βαίνει δυστυχώς ακόμα πιο πολύ περιοριζόμενη, με αποτέλεσμα την παραπέρα διόγκωση του προβλήματος.
    Γι’αυτό υποστηρίζω ότι πρέπει να κάνουμε το παν για την διεύρυνση της παραγωγικής βάσης, η οποία, εδώ που τα λέμε, δεν ήταν ποτέ ικανοποιητική σε σημείο που να μπορούμε να πληρώνουμε με δικά μας προϊόντα και υπηρεσίες τις εισαγωγές μας, με αποτέλεσμα το εμπορικό μας ισοζύγιο να είναι διαχρονικά ελλειμματικό.
    Για τα μνημόνια, πιστεύω, ότι είναι θετικό που επιβάλλουν τις μεταρρυθμίσεις, γιατί εμείς χωρίς αυτή την πίεση δεν θα κάναμε ποτέ τίποτα. Θυμίζω την προσπάθεια Γιανίτση για το ασφαλιστικό! Συνήθως ότι δεν κάνεις όταν πρέπει, σου βγαίνει πολύ χειρότερα αργότερα.
    Το άτιμο, το πολιτικό κόστος το έχουμε χρυσοπληρώσει μέχρι τώρα με πολύ πόνο και δάκρυ…
    Γιάννης Παπαδημητρίου
    30/10/2015

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Tag Cloud

%d bloggers like this: